Prokoško jezero
Prokoško jezero je locirano na planini Vranici na prostoru između
Debelog brda (1858 m),
Glavičice (1691 m),
Trbevića i Ćosa (1864 m).
Jezero leži na nadmorskoj visini
od 1635 m. Dužina jezera je 426 m
a maksimalna širina 191,3 m.
Površina jezera iznosi 48.000 m2 a maksimalna dubina jezera je 13 m.
Na formiranje Prokoškog jezera uticali su fluvijalni, gravitacioni i nivacioni
procesi. Kotlina Prokoškog jezera je predisponirana, što znači da nije
preizdubljena lednikom koji se kretao iz prostora Treskavice prema današnjoj
otoci jezera. Morfologija terena nije bila pogodna za obrazovanje moćnih
lednika, takođe u Jezernici i dolini Fojničke rijeke nisu nađeni fosilni ni
pretaloženi morenski nanosi. Tokom pleistocenog perioda prostor Vranice je
bio zahvaćen ledom tipa kalote koja nije mogla imati efekat glacijacije.
Prokoško jezero je, dakle, poligenetskog porijekla sa primarnošću fluvijalnih i
gravitacionih uticaja. Formirano je polifazno, od pleistocena do danas.
Prokoško jezero je proglašeno 2005 g. zakonom kao Spomenikom prirode "Prokoško jezero", kao kategorija zaštićenog područja i njime su utvrđeni: granice obuhvata, zaštićene zone, mjere zaštite, aktivnosti u zaštićenom području, korišćenje prirodnih vrjednosti i upravljanje, kao ikaznene odredbe i nadzor nad primjenom zakona. Granice obuhvata
Spomenika prirode definisane su na osnovu elemenata hidrološkog režima
vodosnabdjevanja Prokoškog jezera i geološkog sastava terena na kojem je
izgrađena jezerska kotlina. Katastarska općina u kojoj se nalazi cjelokupni
obuhvat je Katastarska općina Prokos.
U Prokoškom jezeru na planini Vranici egzistira endemičnabosanskohercegovačka podvrsta Triturus alpestris reiseri, koji se od tipične vrste razlikuje proporcionalno većom glavom. Ovaj triton je krupniji od tipske vrste planinskog tritona, koji je široko rasprostranjen u alpskim i ledničkim jezerima. Pronašao ga je 1891. godine ornitolog
Zemaljskog muzeja u Sarajevu Othmur Reiser, a opisan je 1902. godine od
strane Wernera koji mu je dao ime po pronalazaču. Spada u red repatih
vodozemaca, a doseže dužinu do 12 cm. Prezimljuje blizu vode, ali često i u
vodi. Hrani se vodenim insektima i vodenim puževima.
